Πώς ξετυλίγεται η ιστορία ενός αρχαίου πολιτισμού που ξεκινά από τον 4ο αιώνα, φτάνοντας μέχρι τον 21ο αιώνα.

Το όνομα Μεσημβρία πιθανόν να είναι άγνωστο σε αρκετούς από εσάς, ωστόσο αυτό αναφέρεται σε πολλές ιστορικές πηγές. Πρόκειται για μια πόλη, η οποία κείται στο βόρειο τμήμα της δυτικής ακτής του Ευξείνου Πόντου, έκταση που ανήκει στη Βουλγαρία. Οι αρχαίοι συγγραφείς διαφωνούσαν μεταξύ τους σχετικά με την ετυμολογία του ονόματος. Σύμφωνα με εκείνους, στη θέση της πόλης υπήρχε θρακικός οικισμός με το όνομα «Μεσάμβρια», ο οποίος πήρε το όνομά του από τον ιδρυτή της πόλης «Μένα» ή «Μέλσα» και τη θρακική λέξη «μπρία», που σημαίνει «πόλις». Η ίδρυση της ελληνικής αποικίας Μεσάμβριας χρονολογείται το 510 όταν Έλληνες από τα Μέγαρα, το Βυζάντιο και τη Χαλκηδόνα (πόλεις ελληνικές και ακμάζουσες την εποχή εκείνη) εγκαταστάθηκαν στη χερσόνησο της Μεσάμβριας.

Ωστόσο, η Μεσημβρία δεν αποτελεί μόνο μια αρχαία ελληνική αποικία στα βουλγαρικά εδάφη, αλλά η αξία της είναι μεγάλη αν αναλογιστεί κανείς τον «πλούτο» που βρέθηκε εκεί. Με τον όρο «πλούτο» εννοούμε φυσικά κάποια ατράνταχτα στοιχεία αρχαιοελληνικού πολιτισμού, τα οποία ανακαλύφθηκαν εκεί σχετικά πρόσφατα. Μέχρι τότε οι κάτοικοι της σύγχρονής πόλης Νέσεμπαρ περπατώντας στους δρόμους δεν φαντάζονταν πως κάτω από τα πόδια τους υπήρχε μια τόσο μεγάλης αξίας πολιτιστική κληρονομιά.

Οι ανακαλύψεις  αυτές, πραγματοποιήθηκαν από μια κάτοικο του σύγχρονου Νέσεμπαρ, την κυρία Ευτέρπη Θεοκλίεβα Στοΐτσεβα. Γεννήθηκε, μεγάλωσε, έζησε και ζει στην Μεσημβρία. Είναι πτυχιούχος του τμήματος αρχαιολογίας της Ιστορικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σόφιας Kliment Ohridski και διδάκτορας Φιλοσοφίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η κ. Θεοκλίεβα εργάστηκε 22 χρόνια στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Μεσημβρίας και συμμετείχε στις αρχαιολογικές ανασκαφές. Συγκεκριμένα είναι η πρώτη γυναίκα αρχαιολόγος της Βουλγαρίας που πήρε μέρος σε υπόγειες ανασκαφές, ερευνώντας το σύστημα ύδρευσης της πόλης το οποίο δεν έχει υποστεί και πολλές παραλλαγές από τον 5ο αιώνα. Εκτός όμως από το σύστημα ύδρευσης, η κ. Θεοκλίεβα έχει εμβαθύνει στον αρχιτεκτονικό ρυθμό που συνήθιζαν να κτίζουν τις εκκλησίες στην αρχαιότητα σε αυτή την περιοχή, καθώς και στα αγάλματα και τη φυσική οχύρωση που είχε και έχει η Μεσημβρία.

Εμείς θελήσαμε να μάθουμε περισσότερα για αυτό το θέμα, κι έτσι πλησιάσαμε την ίδια την κ. Ευτέρπη Θεοκλίεβα για να μάθουμε περισσότερες λεπτομέρειες. Οι πληροφορίες που αποσπάσαμε μας κέντρισαν αμέσως το ενδιαφέρον, αλλά μας δημιούργησαν και μια μεγάλη απορία: Γιατί όλες αυτές οι σημαντικές ιστορικές πληροφορίες δεν εμπεριέχονται στα σχολικά βιβλία; Λοιπόν, δεν θα σας εντείνουμε άλλο την αγωνία. Ιδού η συζήτησή μας με την άκρως μορφωμένη και καλοσυνάτη κυρία Θεοκλίεβα:

Τα τείχη της Μεσημβρίας παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κυρίως λόγω της φυσικής τους οχύρωσης. Πως ήταν αυτά κατανεμημένα;
Η Μεσημβρία είναι μια χερσόνησος, όμως έχει φυσική στρατηγική θέση, γεγονός που τονίζει τη σημασία της ως φρούριο το οποίο βρίσκεται βόρεια από την Κωνσταντινούπολη. Φυσικά, μιλάμε για τον 4ο αιώνα, όταν η Κων/πολη έγινε η καινούρια πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Έτσι, η Μεσημβρία από μια μακρινή πόλη που ήταν όταν πρωτεύουσα ήταν η Ρώμη, έγινε μια γειτονική πόλη, η οποία λόγω του ότι βρισκόταν πολύ κοντά στην Κων/πολη έπρεπε να προστατεύει την πελώρια πρωτεύουσα. Τα μέτρα που λήφθηκαν σχετικά με τη στρατηγική της θέση τηρήθηκαν και κατά την εποχή του Κων/νου του Μεγάλου, αργότερα κατά την εποχή του Αναστασίου του Α’, κι έπειτα κατά την εποχή του Ιουστινιανού. Ωστόσο, κατά την εποχή του Ιουστινιανού δεν κτίστηκαν καινούρια τείχη, διότι μετά τους σεισμούς που έγιναν σε αυτά τα μέρη, έπρεπε να γίνουν μόνο κάποιες αναστηλώσεις και όχι να κτιστούν νέα τμήματα τειχών. Έτσι, το δυτικό τμήμα της χερσονήσου είναι το πιο σταθερό, επειδή είναι από την πλευρά της ξηράς. Προς το νότο και προς το βορρά υπήρχαν δύο μεγάλες αποβάθρες, οι οποίες έμπαιναν μέσα στη θάλασσα περίπου 120m. Με αυτόν τον τρόπο, στη μέσα μεριά ήταν κρυμμένα τα λιμάνια ώστε όταν ερχόταν ο εχθρός από την ξηρά, δεν έβλεπε τα λιμάνια αλλά μόνο τα τείχη. Έτσι, τα λιμάνια ήταν μια διπλή ασφάλεια, διότι αν ακόμη ο εχθρός ερχόταν από τη θάλασσα, εδώ στη Μεσημβρία υπήρχε το υγρό πυρ. Όταν πρώτη φορά το 812 ο Βούλγαρος τσάρος κατέλαβε το απόρθητο ως τότε φρούριο της Αυτοκρατορίας, εκείνος και ο στρατός του, μπαίνοντας στο κάστρο βρήκαν 36 σφεντόνια με τα οποία πετούσαν το υγρό πυρ. Κι όταν το πετούσαν στα πλοία των εχθρών που έρχονταν από τη θάλασσα, αυτά έπαιρναν φωτιά και δεν μπορούσαν να φτάσουν τα τείχη της πόλης. Γι’ αυτό το λόγο η Μεσημβρία έχει μεγάλη σημασία ως το ειδικό φρούριο που έπρεπε να προστατεύει την καινούρια πρωτεύουσα.

Τι έχετε να μας πείτε για τα αγάλματα που βρέθηκαν στην αρχαία Μεσημβρία;
Όταν ο Κων/νος ο Μεγάλος έκανε την Κων/πολη καινούρια πρωτεύουσα, έπρεπε να τη στολίσει με τα καλύτερα αγάλματα από την αρχαιότητα. Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι το ίδιο έχει συμβεί και στη Μεσημβρία. Διαθέτει τη Δυτική Πύλη, που ήταν η κεντρική πύλη του κάστρου(μου αρέσει περισσότερο η ελληνική λέξη «φρούριο» από τη λατινική «κάστρο». Εκεί είχε τοποθετηθεί η θεά Τύχη, η οποία είναι ένα έργο από τη ρωμαϊκή εποχή. Το κεφάλι του αγάλματος δεν βρέθηκε επειδή κατά τη ρωμαϊκή εποχή, το κεφάλι και τα χέρια του αγάλματος τα κατασκεύαζαν ξεχωριστά. Εμείς δεν βρήκαμε το κεφάλι, ενώ βρήκαμε το σώμα ολόκληρο στην Κεντρική Πύλη σε βάθος 50 πόντους, όπου από πάνω αιώνες πατούσαν οι κάτοικοι της Μεσημβρίας. Βρέθηκε το 1976 όταν έκαναν ανασκαφή. Έπρεπε να κατεβάσουμε το επίπεδο της οδού μέχρι να φτάσει το επίπεδο από την παλαιοχριστιανική εποχή. Κι έτσι κατεβήκαμε 60 πόντους ώστε σήμερα να μπαίνουμε από την Κεντρική Πύλη που χρονολογείται από τα τέλη του 5ου με αρχές του 6ου αιώνα.

Όσον αφορά στα υδραυλικά έργα (πηγάδια, δεξαμενές κλπ) ποιο κατά τη γνώμη σας είναι το σημαντικότερο;
Από τα πηγάδια έπαιρναν νερό. Το νερό δεν ήταν πόσιμο αλλά γλυκανάλατο, και το ίδιο νερό είχε και η Κων/πολη. Άλλωστε γι’ αυτό το λόγο είχαν κτίσει τις δεξαμενές, όπου μαζευόταν το νερό. Αντίθετα, στη Μεσημβρία το σύστημα ύδρευσης δεν είχε κτιστεί μόνο για αυτό το λόγο. Η Μεσημβρία δεν ήταν μια απλή πόλη, ήταν το φρούριο όπου βρίσκονταν τα σπίτια των αριστοκρατικών οικογενειών. Εκεί έπρεπε να κτιστούν οι θέρμες, δηλαδή τα λουτρά που θα χρησιμοποιούσαν θερμά νερά. Οι πηγές βρίσκονταν σε μεγάλη απόσταση από την πόλη και γι’ αυτό κτίστηκε αυτό το σύστημα το οποίο αποτελεί απόδειξη της τεχνολογίας της εποχής. Αν κάνετε μια εκδρομή στη Μεσημβρία θα έχετε την ευκαιρία να δείτε τις θέρμες, τα λουτρά, για να αποκτήσετε μια εικόνα για το τι μέγεθος είχαν οι θέρμες. Σύμφωνα με την ιστορία, τα λουτρά κτίζονταν πάντα στη νότια πλευρά της πόλης, ενώ στη Μεσημβρία είναι στη βόρεια πλευρά, αντίθετα με τον κανόνα.

Περνώντας στις εκκλησίες, όταν λέμε ότι ήταν κτισμένες με βάση την βασιλική αρχιτεκτονική, τι ακριβώς εννοούμε;
Οι βασιλικές είναι οι παλαιότερες εκκλησίες που κτίστηκαν. Το πρώτο σχήμα είναι τετράγωνο και χρονολογείται κατά τον 4ο αιώνα ενώ στη Μεσημβρία, τον 4ο αιώνα δεν είχε φτάσει ακόμα ο χριστιανισμός και λειτουργούσαν οι αρχαίοι ναοί. Στον 5ο αιώνα αρχίζουν πια οι πρώτες βασιλικές. Στο δεύτερο μισό του 5ου και τον 6ου αιώνα ανακαλύφθηκαν οι 6 βασιλικές στη Χερσόνησο της Μεσημβρίας.

Πόσα χρόνια σας πήρε να ολοκληρώσετε τη δουλειά σας, και τι ακριβώς υπάρχει μέσα στο μουσείο;
Κοιτάξτε, εγώ έχω γεννηθεί στη Μεσημβρία, έχω μεγαλώσει εκεί, έχω παίξει εκεί ως παιδί. Στις εκκλησίες, στα τείχη, στην παραλία όπου παίζοντας είχαμε την ευκαιρία να δούμε διάφορα αγγεία. Ουσιαστικά, τα πρώτα μαθήματα τα είχα πάρει από την παιδική μου ηλικία ενώ αργότερα, άρχισα να δουλεύω στο μουσείο το 1975. Η δουλειά σε ένα μουσείο είναι κάτι σαν puzzle. Κάθε τόσο, βρίσκοντας μια μικρή πετρούλα, ένα μικρό κομματάκι να το βάλεις στο puzzle και να προσπαθείς να ολοκληρώσεις μια εικόνα. Το μουσείο είναι καινούριο τώρα, γιατί ενώ παλιά ήταν μια έκθεση σε μια εκκλησία, σήμερα είναι ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό μουσείο. Σε αυτό έχω δουλέψει εδώ και πολλά χρόνια με σκοπό η Μεσημβρία να γίνει μια πόλη που θα ανήκει στον κατάλογο της πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Γι’ αυτό, οι προσπάθειες είναι μεγάλες, οι πόλεμοι υπάρχουν και είναι δύσκολο να πολεμάς όταν δεν έχεις δίπλα σου ανθρώπους να σε στηρίζουν. Πολλές φορές ο πόλεμος τελειώνει με ήττα, αλλά πάντα πρέπει να συνεχίσουμε μπροστά και να μην σταματάμε.

Τέλος, πώς σας δημιουργήθηκε η αγάπη γι’ αυτό;
Για εμένα από μικρή, η Μεσημβρία είναι η τύχη μου, η ζωή μου και δεν την άλλαξα ποτέ. Είχα δυνατότητες να γίνω καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας αλλά εγώ προτίμησα να μείνω στο μουσείο του τόπου μου.

Σας ευχαριστούμε πάρα πολύ για το χρόνο σας!
Να είστε καλά παιδιά, εγώ ευχαριστώ!


Μαρία Κανά Γ’4
Παύλος Κοτίδης Γ’4

 

____________ Προτεινόμενα Άρθρα

Αρθρογράφοι



Έχουμε 41 επισκέπτες συνδεδεμένους
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση