Το 3ο Λύκειο Νίκαιας φτιάχνει χειροποίητο σαπούνι στα πλαίσια του Διεθνούς έτους Χημείας 2011.

Υπεύθυνοι καθηγητές: Α.Καπετάνιου (Βιολόγος, Διευθύντρια του 3ου Λυκείου Νίκαιας), Α. Ψαρρού, Γ. Τσιτσιλιάνος (χημικοί)





2011 ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

Το 3ο Λύκειο Νίκαιας φτιάχνει  χειροποίητο  σαπούνι
ΜΑΡΤΙΟΣ  2011
Υπεύθυνοι καθηγητές :
Α. Καπετάνιου (Βιολόγος), Διευθύντρια 3ου Λυκείου Νίκαιας, Α.Ψαρρού, Γ.Τσιτσιλιάνος (Χημικοί).


Σαπούνια με την παραδοσιακή μέθοδο.

Τι είναι το σαπούνι;

  • Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο .
  • Το άλας αυτό παρασκευάζεται κατά την αντίδραση των γλυκεριδίων που είναι συστατικά των λιπών και των ελαίων με καυστικό νάτριο (NaOH, υδροξείδιο του νατρίου) ή καυστικό κάλιο (ΚΟΗ, υδροξείδιο του καλίου). Η αντίδραση αυτή ονομάζεται σαπωνοποίηση:



ΣΑΠΩΝΟΠΟΙΗΣΗ


Αντίδραση  Σαπωνοποίησης

Σαπωνοποίηση είναι η αντίδραση των τριγλυκεριδίων με ΝαΟΗ ή ΚΟΗ , που δίνει ως προϊόντα γλυκερίνη και ένα μίγμα αλάτων μακράς αλυσίδας καρβοξυλικών οξέων με Να ή  Κ. Το μίγμα αυτό αποτελεί τους σάπωνες και η αντίδραση σαπωνοποίησης είναι ο τρόπος παρασκευής τους.

Απορρυπαντική δράση σαπουνιών

Η απορρυπαντική δράση των σαπουνιών είναι ένα αρκετά πολύπλοκο  φαινόμενο  που δεν οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στις αφριστικές τους ιδιότητες. Όταν το σαπούνι διαλύεται στο νερό προκύπτουν κατιόντα νατρίου ή καλίου και ανιόντα των αντίστοιχων λιπαρών οξέων(RCOO). Κάθε ανιόν αποτελείται από δύο τμήματα: το πρώτο διαλύεται στο νερό (υδρόφιλο) και το δεύτερο έχει την ιδιότητα τα διαλύεται σε λιπαρές ουσίες (λιπόφιλο). Έτσι κατά τη διαβροχή ενός αντικειμένου από σαπωνοδιάλυμα, το λιπόφιλο  τμήμα διαλύεται στους λιπαρούς ρύπους, ενώ το υδρόφιλο στο νερό. Το αποτέλεσμα είναι οι ρυπαρές ουσίες να απομακρύνονται από το αντικείμενο, σχηματίζοντας ένα γαλάκτωμα το οποίο απομακρύνεται με το ξέπλυμα.

Μέθοδοι παρασκευής σπιτικού σαπουνιού

Για την παρασκευή σπιτικού σαπουνιού  δύο είναι οι κύριες μέθοδοι:

α. η θερμή μέθοδος Είναι η παραδοσιακή μέθοδος παρασκευής σαπουνιού, κυρίως από ελαιόλαδο, στην Ελλάδα. Στη μέθοδο αυτή, το μίγμα ελαίων-σόδας σαπωνοποιείται με τη θερμότητα, δηλ. βράζει σε χαμηλή θερμοκρασία μέχρι την ολοκλήρωση της σαπωνοποίησης.

β. η ψυχρή μέθοδος Στην ουσία δεν  έχει  καμιά σχέση με ψυχρότητα  απλά το μίγμα ελαίων- σόδας δεν σαπωνοποιείται με τη θερμότητα αλλά με την..υπομονή.  Το μίγμα  δεν  βράζει, η διαδικασία της σαπωνοποίησης συνεχίζεται εφόσον βάλουμε το μίγμα στα  καλούπια  και  απαιτείται  ένα  χρονικό διάστημα  4-6 εβδομάδων  για  την ολοκλήρωση  της σαπωνοποίησης και την   ωρίμανση   των  σαπουνιών.   Είναι  μια   δημοφιλής αγγλοσαξωνική  μέθοδος, εύκολη για σπιτικό σαπούνι, και το κυριότερο: υπάρχει πλούσια σχετική βιβλιογραφία. Αυτή την ψυχρή μέθοδο θα ακουλουθήσουμε.

Έλαια που θα χρησιμοποιήσουμε

Τα λάδια που θα χρησιμοποιήσουμε θα είναι ελαιόλαδο, λάδι καρύδας και φοινικέλαιο. Το ελαιόλαδο περιέχει 85% ελαϊκό, 7% παλμιτικό και 5% λινολεϊκό οξύ. Το λάδι καρύδας περιέχει λαυρικό οξύ 48%, μυριστικό οξύ 17%, παλμιτικό οξύ 9% .. Το φοινικέλαιο περιέχει σε μεγαλύτερο ποσοστό παλμιτικό οξύ.

Ιδιότητες σαπουνιού ανάλογα  με τα έλαια που θα χρησιμοποιηθούν

Οι λιπαρές ύλες προσδίδουν διαφορετικές ιδιότητες στα σαπούνια που παράγονται από αυτές ανάλογα με τον τύπο των λιπαρών οξέων που περιέχουν στο μεγαλύτερο ποσοστό. Αν γνωρίζουμε την σύσταση των λιπαρών υλών και πως αυτή επηρεάζει τις ιδιότητες θα μας βοηθήσει στην επιλογή μας  για να πετύχουμε τον τύπο του σαπουνιού που θέλουμε.

Λιπαρό οξύ

Ιδιότητες του σαπουνιού

Λαυρικό

Σκληρό σαπούνι βαθύς καθαρισμός, πλούσιος αφρός

Λινολεικό

conditioning

Μυριστικό

Σκληρό σαπούνι βαθύς καθαρισμός, πλούσιος αφρός

Ελαϊκό

conditioning

Παλμιτικό

Σκληρό σαπούνι σταθερός αφρός

Ρισινελαικό

conditioning

Στεατικό

Σκληρό σαπούνι, σταθερός αφρός

Θεωρούμε ότι τα λιπαρά οξέα που υπάρχουν στο μεγαλύτερο ποσοστό προσδιορίζουν τις ιδιότητες του σαπουνιού. Σαν παράδειγμα η σύσταση του ελαιολάδου αποδεικνύει γιατί μας δίνει ένα τόσο απαλό ενυδατικό σαπούνι. Το σογιέλαιο έχει παρόμοιες ιδιότητες αλλά δίνει μαλακότερο σαπούνι. Το φοινικέλαιο μας δίνει σκληρό σαπούνι αλλά έχει ιδιότητες conditioning λόγω του ελαϊκού οξέος ενώ το φοινικοπυρηνέλαιο και το έλαιο καρύδας με χαμηλότερα ποσοστά ελαϊκού δεν έχουν. Ο συνδυασμός υψηλών ποσοστών λαυρικού και μυριστικού οξέος στο έλαιο καρύδας εξηγούν την ικανότητα αφρισμού.

Φωτογραφίες των σαπουνιών μας

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ

  • 350 γραμμάρια  ελαιόλαδο
  • 100 γραμμάρια  λάδι καρύδας
  • 50 γραμμάρια φοινικέλαιο
  • 190 γραμμ. Νερό
  • 70 γραμμ. ΝαΟΗ
  • Αιθέριο έλαιο λεβάντας ή Αιθέριο έλαιο πορτοκάλι ή τριαντάφυλλου
  • Φυσική χρωστική (καρμίνιο) ή τεχνητή (pigment)




 
Καθηγητές



Έχουμε 4 επισκέπτες συνδεδεμένους
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση
Διαφήμιση